SITE DOORZOEKEN MET GOOGLE SEARCH

2022 Foto's

Foto van de week 11 - 17 april 2022

OUDE KIEKJES UIT HET FAMILIEARCHIEF ELDERINK AFL. 11
door Eric Ooink Facebookpag. Oud-Haaksbergen 5 december 2021 

‘PENSIOEN’ OP HET NIJENHUIS, omstreeks 1900

“Kiek ze doar toch is zitten”, de toenmalige ‘pensionado’s’ Herman Elderink en zijn vrouw Caatje Blijdenstein. Zittend tussen twee statige eiken op het erf van hun buitenverblijf erve Nijenhuis in Buurse (nu Zendvelderweg 57) genieten ze van de omgeving. We zien hier de noordkant van het erf (kant dorp Buurse) en kijken tegen de zijgevel van de boerderij aan met rechts de achtergevel. Links voor de staldeuren bevindt zich de geubel en midden op de foto zien we de schaapsschuur met rechts hiervan de ‘stötkoare’.

De familie Elderink was sinds 1845 eigenaar van ‘het Nijenhuis’. Rond 1880 liet Engelbert Elderink een waranda aan de voorgevel van de boerderij bouwen. De ene keer werd deze een theehuis, de andere keer een jachtkamer genoemd. De Elderinks gebruikten deze kamer voor verpozing op de momenten dat men de stad verruilde voor het leven op het platteland. Engelberts zonen Jan (1829-1899) en Herman (1830-1918), firmanten van weverij J. & H. Elderink, waren eind 19e eeuw gezamenlijk eigenaar. De ongehuwde Jan Elderink woonde de laatste jaren van zijn leven zelfs permanent op het Nijenhuis en overleed er in oktober 1899. Zijn broer Herman woonde met zijn vrouw Caatje Blijdenstein eind 19e eeuw tot hun overlijden aan de Marktstraat in Enschede. Zij zouden in de herfst van hun leven echter steeds vaker op ’t Nijenhuis verblijven.
Hermannus (Herman) Elderink was in 1861 te Enschede gehuwd met Catharina (Caatje) Blijdenstein (1838-1908). Zij zijn de ouders van Cato Elderink en haar broer en zussen Engelbert, Juultje, Grietje en Nannie.

Fusswalm
Het Nijenhuis behoort tot de groep van karakteristieke boerenbehuizingen in de gemeente Haaksbergen. Het meest bijzonder is de achtergevel met de 2 hoekschotten, links en rechts van de niendeur. Een Nederlandse term voor dergelijke achtergevels is nog niet gevonden. De Duitsers spreken van ‘Fusswalm’. Soms wordt het hier een ‘schoenvormige achtergevel’ genoemd. Op de foto is de zijgevel van het linker hoekschot te zien. Deze ‘schotten’, die op het Nijenhuis later zijn aangebouwd, werden gebruikt voor opslag, maar ook voor de huisvestiging van jongvee, maar een enkele keer bevond zich hier ook een paardenstal.

De geubel of rosmolen
Regelmatig werd op de boerderij gebruik gemaakt van paardenkracht om werktuigen aan te drijven. Het eenvoudigst in aanleg was de overal voorkomende geubel. In andere delen van Twente geuwel genoemd. Het woord is afgeleid van de Duitse benaming Göpel. Letterlijk betekent het molenpaard. De geubel was een op het erf (meestal naast de boerderij) geplaatst samenstel van tandraderen en kleine rondsels, dat door twee paarden, door middel van twee of vier lange bomen aan het draaien werd gebracht. De beweging werd door een lange as, door een buis soms ondergronds, overgebracht op de apparaten/machines in het huis. De Twentse benaming ‘döskegeubel of -geuwel’ wijst op het hoofdzakelijk gebruik voor dorsmolens. Men kon er echter ook bietensnijders mee aandrijven.
Bij boerderijen met een bovengemiddelde brede deel (breder dan 8 meter) kon een geubel ook binnen worden opgesteld. De boer, die op de deel eveneens zijn door de geubel aangedreven machine had opgesteld, had hierdoor zicht op het paard. Dit was ‘arbo-technisch’ gezien veiliger. Toen de paardenkracht voor de aandrijving van machines en apparaten uit de tijd raakte verdwenen ook de geubels. Af en toe tref je op een boerenerf nog wel eens restanten aan. Voor het bekijken van een complete geubel moet echter een boerderijmuseum worden bezocht.

De schaapsschuur
’t schoapskot van ’t Nijenhuis is één van de nog aanwezige vertegenwoordigers van het typische Buurser type schaapsschuren. Het bouwwerk bij ’t Nijenhuis is de meest bijzondere. Dit komt onder andere door de indrukwekkende gemetselde steunberen aan de oostelijke zijgevel (straatkant). Aan deze gevel is geen afdak gebouwd, waardoor de gebinten in de buitengevel staan. De gebinten staan niet op de grond maar op een zandstenen plint, dat rust op een breed gemetselde muur. Dit onderscheid de Buurser schaapsschuren van die in Noord Twente, waar de gebinten van een schaapsschuur op veldkeien staan. De schuur kent zes gebinten met kort gebeitelde telmerken. De schuur dateert uit de 18e eeuw. Dendrochronologisch onderzoek bewees dat de bomen die gebruikt zijn voor de gebinten in 1720/1721 zijn gekapt.
Een steen aan de binnenkant van de schuur bevat de inscripties IHS. IHS is een monogram dat geregeld gebruikt werd in katholieke kringen en je treft het met name aan in kerken, op kerkhoven en op bidprentjes. Dit monogram kwam op in de hoge middeleeuwen en is de weergave van de eerste drie letters van Jezus in Griekse hoofdletters (ΙΗΣΟΥΣ): Iota, Eta en Sigma. Dit wordt ook geschreven als IHC. De hoofdletter S wordt in het Grieks oorspronkelijk als Σ geschreven. In de late oudheid en gedurende de vroege middeleeuwen werd dit geschreven als een C. Vanaf de latere middeleeuwen (circa. 14de eeuw) werd de S gebruikt, steeds als weergave van de sigma (Σ). De H bleef echter H, ook al gaat het eigenlijk om een E. Omdat niet iedereen besefte dat het oorspronkelijk Griekse letters zijn en dat de letter H in het Grieks een E is, bleek het monogram raadselachtig geworden. Dit was waarschijnlijk de aanleiding voor het bedenken van andere verklaringen, waarbij het monogram een afkorting werd voor een Latijnse zinsnede. De meest gangbare varianten hiervan zijn: Iesus hominum salvator (Jezus de redder der mensen) en In hoc signo (In dit teken zult gij overwinnen), als verwijzing naar de droom die de Romeinse keizer Constantijn de Grote gehad zou hebben.

Op de oudste Kadasterkaart van 1832 staat het erve Nijenhuis heel precies opgetekend. Aan bouwwerken waren alleen de boerderij en de schaapsschuur aanwezig. Die stonden toen op dezelfde plek als tegenwoordig. In 2017 werd de schaapsschuur verkocht aan Michel Hubers, die het monumentale bouwwerk – een rijksmonument- restaureerde, en er zijn bedrijf, ‘Michel Hubers antiekrestauratie’, vestigde.

Bronnen:
-Dendrochronologisch onderzoek schaapskooi Zendvelderweg door S. van Daalen in 2017.
-Boerderijen in Twente door Herman Hagens.
-gebintonderzoek boerderij het Nijenhuis.
-Wikipedia mbt IHS
 
 
 
 
 
 
Leuk
 
 
 
Opmerking plaatsen
 
 
Delen
 
 
 
Laatst aangepast opzondag, 12 March 2023 20:47

Openingstijden Historisch Centrum

maandag 09.00-12.00 en 13.30-17.00 uur
dinsdag 09.00-12.00 en 13.30-17.00 uur
woensdag Gesloten
donderdag 19.00-22.00 uur
vrijdag  09.00-12.00 uur

Contact

Historische Kring Haaksbergen
Markt 3 - Souterrain Gemeentehuis    
7481 HS  HAAKSBERGEN
Tel.: 053-5742374
E-mail: info@historischekringhaaksbergen.nl 

Bankrekeningen

Voor schenkingen en giften:
Rabobank: NL76RABO0324229917
ANBI-nr. 8056.08.837
Voor lidmaatschap en abonnement:
Ing: NL23INGB0002547699

Overige gegevens 

Kamer van Koophandel: 40073806
Fiscaal nummer: 8056.08.837
Statuten