SITE DOORZOEKEN MET GOOGLE SEARCH

2020 Foto's

Foto van de week 27 januari 2020 - 2 februari 2020

Haaksbergen, St. Bonifatius en Gezellen ANSICHTEN afl. 77

Prentbriefkaarten geven soms inzicht in de ontstaansgeschiedenis van een plaats. Dat geldt ook voor begraafplaatsen of kerkhoven. Het aantal ansichtkaarten met begraafplaatsen als onderwerp is maar beperkt. De meeste stammen uit de eerste helft van de vorige eeuw. Veelal laten dit soort kaarten bijzondere grafmonumenten en ook graftrommels zien, die intussen allang zijn verdwenen. Meestal is een begraafplaats of kerkhof 'bijvangst', omdat vaak het hoofdonderwerp een kerk is en dat geldt ook voor deze kaart van de Bonifatiuskerk in De Veldmaat. Op deze kaart van kort na de Tweede Wereldoorlog is het kerkhof van De Veldmaat goed zichtbaar. Waarschijnlijk is deze ook de enige ansicht uit onze gemeente, met daarop een begraafplaats of kerkhof. [alle kerkhoven zijn begraafplaatsen, maar vanuit historisch perspectief zijn alleen de begraafplaatsen bij of rondom een christelijke kerk kerkhoven].

1934 ONTSTAAN VAN EEN KERKDORP
In 1932 werden de plannen tot de oprichting van een nieuwe parochie in Haaksbergen bekend gemaakt. Door de groei van Haaksbergen was de Pancratiuskerk te klein geworden om alle parochianen een zitplaats te kunnen bieden. Het kerkbestuur van de Pancratius kocht een stuk grond van de familie Bargerink, op de hoek van de Geukerdijk en Veldmaterstraat. In september 1933 werd de eerste steen gelegd en in mei 1934 kon de nieuwe kerk worden ingewijd. Eind december 1933 was de oprichting van de parochie H.H. Bonifatius en Gezellen, onder de bestaande parochie van de H. Pancratius te Haaksbergen, wettelijk vastgelegd. De kerk is gebouwd onder architectuur van Johan Sluijmer uit Enschede. Het complex (kerk, pastorie en poortgebouw) is in Delftse School-stijl ontworpen. De toren met het dwars geplaatste zadeldak is geïnspireerd op de torens van oude Friese kerken. Bouwpastoor Jetze Brandsma, die in december 1933 werd benoemd, was uit Friesland afkomstig. Het complex is sinds 1997 Rijksmonument.
Met de bouw van de kerk kwamen er ook cafés en winkels en werd het huidige winkelcentrum De Veldmaat geboren. Linksonder is de kruidenierswinkel van Embsen te zien (nu bakker Vrielink, Veldmaterstraat 178). Onder in het midden café Ter Huurne (tot 1940 het café van Hilderink, Höften Jans, tegenwoordig Dierenspeciaalzaak Wielens). Aan de rechterkant, rechts van de kerk aan de Geukerdijk, de winkel in huishoudelijke artikelen van Borggreve (later installatiebedrijf Borggreve).

AANLEG KERKHOF IN DE VELDMAAT
Op 28 mei 1934 verleende Mgr. J.H.G Jansen, de toenmalige Aartsbisschop van Utrecht, goedkeuring aan het kerkbestuur van de H.H. Bonifatius en Gezellen voor het mogen inrichten van een kerkhof. Enkele dagen eerder had het kerkbestuur toestemming gevraagd aan de “Hoogwaardige Excellentie” om een R.K. begraafplaats te mogen aanleggen. De onkosten waren begroot op ongeveer 1000 gulden, waarvan 222 gulden nodig was voor beplanting en grafbepaling. Op de foto is de padenstructuur te zien, bestaande uit een hoofdpad met enkele zijpaden. Deze verdeelden het kerkhof in zes vakken met achteraan 2 kleinere vakken voor kindergraven. Bij de zijpaden waren bomen geplant, die inmiddels zijn verdwenen. 
Het Bonifatiuskerkhof werd op 10 juli 1934 ingewijd door pastoor Brandsma. De volgende dag werd Aleida Geertruida Bouwman, weduwe van Gerhardus Johannes Ooink, er als eerste begraven. Trui Ooink-Bouwman, mijn overgrootmoeder, woonde in het gezin van haar zoon Hendrik aan de Enschedesestraat 133. Zij overleed op 7 juli en was in mei 61 jaar geworden. Het bidprentje vermeldt dat zij “als eerste begraven” is “op het R.K. Kerkhof van de St. Bonifatius parochie te Haaksbergen”. Helaas is haar grafsteen niet bewaard gebleven.
Aan het eind van het hoofdpad ontstond later de ruimte voor priestergraven, waar pastoor Brandsma begin 1963 werd begraven.

Het kerkhof kent een drie-persoons oorlogsgraf, dat onder toezicht van de Oorlogsgravenstichting valt, aangezien de personen zijn omgekomen ten gevolge van direct oorlogsgeweld door de bezetter. Het gaat hier om de graven van Hendrik Asbroek (geb. 1906), Willem van Sark (geb. 1913) en Bernard Wijlens (geb. 1903). Begin mei 1943 werden Haaksbergen en de Veldmaatse parochie in rouw gedompeld. De april-mei staking had acht plaatsgenoten het leven gekost, waaronder drie parochianen uit De Veldmaat. De slachtoffers waren 3 mei bij de Broeierd in Enschede zogenaamd ‘op de vlucht neergeschoten’. Wijlens wist aanvankelijk te ontkomen, maar werd een dag later weer opgepakt. Op 4 mei maakten de Duitsers bij het klooster Dolphia ook een einde aan zijn leven. De 3 Veldmaatse slachtoffers werden aanvankelijk op de R.K. begraafplaats in Enschede begraven. In september 1943 werden ze naast elkaar herbegraven op het parochiekerkhof in De Veldmaat. Er werd een waardig grafmonument opgericht met hun namen en daarboven, naast het wapen van het Koninkrijk der Nederlanden, het grafschrift: “Trouw tot in den dood; Ter nagedachtenis aan onze gevallen parochianen”. Op kerstavond worden er, net als in Haaksbergen, weer brandende kaarsen op de oorlogsgraven geplaatst.

OOSTENRIJKSE BEZETTINGSZONES
Deze ansichtkaart werd in de zomer van 1953 gepost voor de “Herr Guido Riccadonna, Rasumofskygasse 10, Wien III”. De afzenders waren Johan, Hermien, Guido, Mary en Elvira. Bijzonder is de Oostenrijkse poststempel, waarop het volgende te lezen is: “Alliierte Zensurstelle nr. 153”.
Oostenrijk werd na de Tweede Wereldoorlog van 1945 tot 1955 bezet door de vier geallieerde mogendheden. Het land werd opgedeeld in vier bezettingszones. De bezettingszones en het gemeenschappelijk bestuur van de stad Wenen werden op 4 juli 1945 vastgesteld. 
De bezettingszones bestonden, met uitzondering van Wenen, uit: 
-Sovjetzone: Burgenland, Neder-Oostenrijk, Opper-Oostenrijk ten noorden van de Donau (Mühlviertel) en ten oosten van de rivier de Enns;
-Amerikaanse zone: Opper-Oostenrijk ten zuiden van de Donau en ten westen van de Enns, Salzburger Land, en de Salzkammergut in Stiermarken;
-Britse zone: Karinthië, Oost-Tirol, Stiermarken met uitzondering van de Salzkammergut;
-Franse zone: Noord-Tirol en Vorarlberg
Wenen werd oorspronkelijk, net als Berlijn, door de Sovjet-Unie bezet. Pas na het Verdrag van Potsdam in augustus 1945 kwamen ook andere geallieerde troepen naar de hoofdstad. Hierbij werd de stad verdeeld in vier zones. De hoofdkwartieren van de verschillende bezettingsmachten waren gevestigd in Paleis Schönbrunn (Britten), de Oostenrijkse nationale bank (Amerikanen), hotel Kummer (Fransen) en in Baden bei Wien, net buiten Wenen (Sovjet-Unie).
Om van de ene zone naar de andere te reizen had men een geallieerde identiteitskaart nodig. Deze was moeilijk te krijgen en moest voorzien zijn van elf verschillende stempels. In juli 1954 werden deze controles opgeheven. (bron Wikipedia).

Bronnen:
-Gouden Jubileum parochie Bonifatius en Gez. 1934-1984.
-75 jaar Veldmaat 1934-2009.
-bidprentjes.
-Het Utrechts Archief, archief Aartsbisdom Utrecht.
-het dodenboek (begraafboek) van de Veldmaat.



Foto afkomstig van de Facebookpagina Oud-Haaksbergen: https://www.facebook.com/groups/171140093245568, geüpload met commentaar door Eric Ooink van de Historische Kring Haaksbergen

Laatst aangepast opzondag, 12 March 2023 18:50

Openingstijden Historisch Centrum

maandag 09.00-12.00 en 13.30-17.00 uur
dinsdag 09.00-12.00 en 13.30-17.00 uur
woensdag Gesloten
donderdag 19.00-22.00 uur
vrijdag  09.00-12.00 uur

Contact

Historische Kring Haaksbergen
Markt 3 - Souterrain Gemeentehuis    
7481 HS  HAAKSBERGEN
Tel.: 053-5742374
E-mail: info@historischekringhaaksbergen.nl 

Bankrekeningen

Voor schenkingen en giften:
Rabobank: NL76RABO0324229917
ANBI-nr. 8056.08.837
Voor lidmaatschap en abonnement:
Ing: NL23INGB0002547699

Overige gegevens 

Kamer van Koophandel: 40073806
Fiscaal nummer: 8056.08.837
Statuten